سنگ، یکی از اصیلترین و بادوامترین مصالح ساختمانی است که از دیرباز در معماری ایرانی جایگاهی ویژه داشته است. دیوارها، نماها و کففرشهای سنگی، حس استحکام و زیبایی طبیعی را به هر بنایی میبخشند. اما در دنیای بنایی و کارهای سنگی، هر سنگی “سنگ” نیست! سنگها بر اساس میزان تراش، شکل و کاربردشان به دستههای مختلفی تقسیم میشوند که هر کدام نام و تعریف خاص خود را دارند.
شناخت این تعاریف به شما کمک میکند تا با زبان اهالی فن آشنا شوید و بتوانید مصالح مناسب برای پروژه خود را بهتر انتخاب کنید. در این مقاله به صورت جامع و تصویری، به معرفی و تعریف عمومی انواع سنگهای پرکاربرد در کارهای سنگی میپردازیم. 🗿
۱. سنگ لاشه (Rubble Stone)
سنگ لاشه بنیادیترین و طبیعیترین شکل سنگ ساختمانی است.
- تعریف: سنگی است که مستقیماً از معدن استخراج شده و هیچگونه تراش یا شکلدهی خاصی روی آن انجام نشده است. این سنگها دارای اشکال نامنظم، گوشههای تیز و سطوح ناصاف هستند.
- کاربرد: به دلیل شکل نامنظم و هزینه پایین، عمدتاً برای پر کردن فضاها، ساخت دیوارهای حائل ارزانقیمت، زیرسازیها و به عنوان سنگریزه در تولید بتن استفاده میشود. ساخت دیوار با سنگ لاشه نیاز به ملات زیادی برای پر کردن فضاهای خالی دارد.
۲. سنگ قواره (Block-in-Course Stone)
این سنگ، یک مرحله از سنگ لاشه تراشیدهتر است.
- تعریف: سنگ قواره در واقع همان سنگ لاشه است که با کمی چکشکاری، گوشههای تیز و اضافی آن گرفته شده و ظاهر منظمیتری پیدا کرده است. هنوز شکل هندسی کاملی ندارد اما کار با آن آسانتر از سنگ لاشه است.
- کاربرد: برای ساخت دیوارهای باغ، جدولسازی، و دیوارهای حائلی که ظاهر بهتری نسبت به دیوار لاشهای مد نظر است، استفاده میشود.
۳. سنگ بادبر و سنگ مالون (Ashlar Stone)
این دو اصطلاح اغلب به جای یکدیگر به کار میروند و به سنگهای کاملاً تراشخورده و منظم اشاره دارند.
- تعریف: سنگی است که تقریباً تمام سطوح آن با تیشه و ابزار مخصوص تراشیده شده و به شکل مکعب مستطیل با ابعاد مشخص درآمده است. سطح نمای آن ممکن است صاف یا کمی برجسته (حالت طبیعی) باقی بماند. به سنگ مالونی که سطح نمای آن کاملاً صاف باشد، “سنگ بادبر سرتراش” و اگر کمی برجستگی داشته باشد “سنگ بادبر مکعبی” یا “رگهای” میگویند.
- کاربرد: این سنگ به دلیل ظاهر بسیار زیبا و منظم، در ساخت دیوارهای باربر و غیرباربر، نماهای سنگی، ستونها، پلهها و قوسها کاربرد فراوانی دارد. دیوارچینی با سنگ مالون بسیار دقیق و با بندکشیهای منظمی انجام میشود.
۴. سنگ پلاک (Dimension Stone / Slab Stone)
سنگ پلاک همان سنگی است که عموم مردم به عنوان سنگ نما میشناسند.
- تعریف: این سنگ در کارخانه و توسط دستگاههای برش، به صورت ورقههایی با ضخامت مشخص (معمولاً ۱.۵ تا ۴ سانتیمتر) و ابعاد دقیق بریده میشود. سطح آن نیز برای رسیدن به جلای مورد نظر، صیقل داده میشود (ساب خورده).
- کاربرد: به طور گسترده در نمای داخلی و خارجی ساختمانها، کففرش، پلهها و به عنوان سنگ تزئینی استفاده میشود.
۵. سنگ ریشهدار (Bond Stone)
این یک نوع سنگ نیست، بلکه یک اصطلاح اجرایی برای نحوه به کار بردن سنگ در دیوار است.
- تعریف: سنگ ریشهدار، سنگی است که عمق (ریشه) آن از ارتفاع (کله) آن بیشتر باشد. این سنگ به گونهای در دیوار کار گذاشته میشود که طول آن در عمق دیوار امتداد یابد.
- کاربرد: هدف از به کار بردن سنگ ریشهدار، افزایش قفل و بست و یکپارچگی دیوار است. این سنگها مانند یک بست، نمای بیرونی و بخشهای داخلی دیوار سنگی را به هم متصل کرده و از جدا شدن آنها جلوگیری میکنند. استفاده از سنگهای ریشهدار در فواصل معین، برای پایداری دیوارهای سنگی ضخیم الزامی است.
نتیجهگیری
دنیای سنگهای ساختمانی بسیار گسترده است، اما شناخت همین تعاریف اولیه به شما کمک میکند تا با دید بازتری به پروژههای سنگی نگاه کنید. از ظاهر خشن و طبیعی سنگ لاشه برای کارهای زیربنایی، تا زیبایی مهندسیشده و منظم سنگ مالون برای نماها، هر کدام جایگاه و کاربرد خاص خود را دارند. درک این تفاوتها اولین قدم برای ساخت یک سازه سنگی زیبا، اصولی و ماندگار است.
